Jakich kompetencji potrzebuje sektor telekomunikacyjny?

Szybko następujące zmiany technologiczne, pandemia i jej skutki, a także związana z tym przyspieszona transformacja cyfrowa – to najważniejsze czynniki wpływające na zmiany zapotrzebowania na kompetencje w sektorze telekomunikacja i cyberbezpieczeństwo. Określenie, jakie są kluczowe kompetencje w tym sektorze i jak je pozyskiwać – to jedno z zadań Sektorowej Rady ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo.

Sektorowa Rada, na podstawie cyklicznej analizy i badań rynku, wskazuje m.in. na kompetencje, których poszukują działający w branży przedsiębiorcy i opisuje je w tzw. Rekomendacjach. Każda rekomendacja znajduje później swoje odzwierciedlenie w ofercie szkoleniowej, finansowanej przez PARP. Rada rekomenduje więc pilne, bieżące potrzeby kompetencyjne, niezbędne do działania sektora, by szybko, efektywnie i praktycznie kształcić potrzebnych specjalistów.

EduMixer – forum współpracy edukacji i biznesu

Jednym ze sposobów identyfikacji potrzeb kompetencyjnych sektora były konferencje EduMixer, poświęcone tematowi współpracy nauki z biznesem, gromadzące przedstawicieli firm, instytucji publicznych oraz uczelni i placówek edukacyjnych związanych z sektorem.

Wydarzenie skierowane było do reprezentantów firm z sektora telekomunikacji i cyberbezpieczeństwa, a także przedstawicieli uczelni wyższych, szkół zawodowych i branżowych oraz reprezentantów edukacji nieformalnej, uczniów i studentów, studenckich biur karier, kół naukowych oraz innych ekspertów i praktyków rynkowych.

Głównym celem konferencji było wypracowanie propozycji zmian w programach kształcenia, uwzględniających rozwój technologiczny oraz potrzeby zmieniającego się szybko rynku pracy, wymiana doświadczeń, a także transfer najlepszych praktyk pomiędzy sektorem edukacji formalnej i pozafomalnej czy przedsiębiorcami i instytucjami. Kluczowa jest również poprawa współpracy i budowanie partnerstwa pomiędzy podmiotami kształtującymi rynek pracy, możliwa dzięki identyfikacji potrzeb kompetencyjnych poszczególnych grup specjalistów z obszaru telekomunikacji i cyberbezpieczeństwa.

Tematem przewodnim ostatniej edycji konferencji, która odbyła się 30 października br., było „Cyberbezpieczeństwo, Sztuczna Inteligencja, Innowacje Technologiczne – wyzwania dla rozwoju kompetencji”.

Kompetencje (post)pandemiczne

Sektorowa Rada ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo prowadziła także intensywną działalność stricte badawczo-analityczną. W jej ramach zostały opracowane raporty dotyczące potrzeb kompetencyjnych związanych z pandemią Covid-19 i jej skutkami. Były to raporty z badania potrzeb kompetencyjnych w kontekście skutków pandemii koronawirusa, realizowane w dwóch turach: pierwsza miała miejsce w czerwcu 2021 r., natomiast druga – na przełomie lutego i marca 2022 r. Z tych obu edycji badania wynika, że kompetencje, które w związku z pandemią stały się istotne, w przyszłości nie utracą swojego znaczenia. Wręcz przeciwnie, zapotrzebowanie na większość z nich nadal będzie znaczące.

Natomiast z tegorocznego raportu „Wpływ skutków pandemii koronawirusa na potrzeby kompetencyjne sektora Telekomunkacja i Cyberbezpieczeństwo w konsekwencji rozwoju zastosowań technologii cyfrowych oraz kształtowania się nowego modelu pracy” wynika, że najważniejszym rynkowo trendem, który będzie miał największy wpływ na przyszły rynek pracy, będzie cyberbezpieczeństwo (77% wskazań). Ponad połowa badanych uznaje też za kluczowy trend cloud computing/przetwarzanie brzegowe (57%), rozwój sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego, a także pracę zdalną (po 54%). Niemal połowa respondentów jako ważny trend wskazuje również Big Data/Data Science (48%). Ponad 1/3 firm dostrzega istotność Internetu Rzeczy (38%), User Experience Design (34%) czy Gig economy (33%). Inne trendy zauważone przez szefów firm z sektora Telekomunkacja i Cyberbezpieczeństwo to: wirtualizacja (27%), Przemysł 4.0/Gospodarka 4.0 (24% wskazań) czy Metaverse (16%). Z kolei w odpowiedziach inne zostały wskazane blockchain oraz kwestie związane z zatrudnieniem i integracją zespołów.

Trendy, które będą miały największe znaczenie dla rynku pracy w warunkach postpandemicznych

Według ankietowanych trendy postpandemiczne mogą również wpływać na rozwój firm, stanowiąc impuls do wzrostu. Respondenci pozytywnie ocenili wpływ automatyzacji i robotyzacji (75%), rozwoju sztucznej inteligencji (70%) oraz mobilność pracowników, wynikającą m.in. z możliwości pracy zdalnej (68%). Natomiast analiza efektywności pracy (monitoring) ma nieco mniejszy wpływ na tempo rozwoju firm (61%).

Co rekomenduje Rada?

Sektorowa Rada ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo wydała również trzy Rekomendacje rozwojowe – nadzwyczajną, tzw. antycovidową, a także dwie zwyczajne.

Rekomendacja nadzwyczajna w zakresie wsparcia szkoleniowo-doradczego dotyczącego zwalczania skutków pandemii Covid-19 dla sektora telekomunikacja i cyberbezpieczeństwo, realizowana była przez Małopolską Agencję Rozwoju Regionalnego. Zawierała ona kompetencje związane z instalowaniem, konfigurowaniem i zabezpieczaniem aplikacji i narzędzi do pracy zdalnej, zapewnieniem bezpieczeństwa kanałów komunikacji elektronicznej, projektowaniem, implementacją i migracją danych do rozwiązań chmurowych oraz zabezpieczeniem baz danych.

Największym zainteresowaniem cieszyły się szkolenia z zarządzania rozwiązaniami do pracy zdalnej (w sumie przeszkolono 231 osób), bezpieczeństwa rozwiązań chmurowych (62 osoby) oraz implementacji i migracji do rozwiązań chmurowych (48 osób).

Efektywność projektu, czyli wykorzystanie środków, była na poziomie 93%, co dało blisko 2,3 mln zł wsparcia dla sektora.

Warto dodać, że propozycje Sektorowej Rady ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo, które zostały zgłoszone do PARP (Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości) przy okazji opracowywania Rekomendacji nadzwyczajnej, znalazły się na liście rekomendacji uniwersalnych, wskazanych przez Ministerstwo Rozwoju.

Z kolei pierwsza Rekomendacja zwyczajna, wydana przez Radę pod koniec listopada 2020 r., zawierała w sumie 21 kompetencji, w tym kompetencje specjalistyczne (twarde) z obszaru telekomunikacji (przede wszystkim związane z budowaniem i zarządzaniem szeroko pojętą infrastrukturą telekomunikacyjną, a także analizą danych) oraz cyberbezpieczeństwa, w tym również te transferowalne, a także kompetencje miękkie, w tym społeczne, komunikacyjne, biznesowe oraz językowe.

Natomiast w trzeciej Rekomendacji zwyczajnej, przyjętej w październiku tego roku, znalazło się 28 najistotniejszych potrzeb kompetencyjnych w sektorze telekomunikacja i cyberbezpieczeństwo, jako proponowane usługi rozwojowe.

W obszarze najbardziej pożądanych kompetencji pozatechnicznych znalazły się m.in. kompetencje miękkie w zakresie komunikacji czy zarządzania projektami, a także kompetencje społeczne jak praca w zespole czy budowanie i zarządzanie zespołem. Coraz ważniejszą kompetencją miękką jest również radzenie sobie ze stresem. Kluczowa jest też znajomość specjalistycznych języków obcych.

Sektorowa Rama Kwalifikacji kompetencyjnym drogowskazem

Sektorowa Rama Kwalifikacji (SRK) to narzędzie, które pomaga w standaryzacji, klasyfikacji i ocenie kwalifikacji oraz kompetencji zawodowych w danej branży lub sektorze gospodarki. Umożliwia spójne określenie, jakie kwalifikacje, umiejętności i kompetencje są niezbędne do wykonywania określonych zawodów w danym sektorze.

W ramach SRK można wyróżnić różne poziomy kwalifikacji, od tych najniższych, które są potrzebne do wykonywania prostych zadań zawodowych, aż po te najwyższe, które są zarezerwowane dla specjalistów i ekspertów w danej branży. SRK może również uwzględniać różne ścieżki kształcenia, umożliwiając elastyczność w budowaniu własnej ścieżki zawodowej.

Sektorowa Rama Kwalifikacji jest często wykorzystywana w systemach edukacji i szkoleń zawodowych. Pomaga uczelniom i szkołom określić, jakie kwalifikacje są potrzebne w określonych branżach i dostosować do tego programy nauczania. Z kolei przedsiębiorstwa korzystają z SRK w procesie rekrutacji pracowników, aby ocenić, czy kandydaci mają odpowiednie kwalifikacje i umiejętności. Rama pomaga również w standaryzacji procesów oceny i certyfikacji kwalifikacji zawodowych, co jest istotne dla zapewnienia jakości w szkoleniach i edukacji. Natomiast osoby pracujące w danej branży mogą korzystać z SRK do planowania rozwoju zawodowego i określenia, jakie umiejętności i kwalifikacje powinny zdobyć, aby awansować.

Zatem kluczowe dla sektora telekomunikacyjnego kwalifikacje znalazły się również w Sektorowej Ramie Kwalifikacji dla sektora telekomunikacyjnego (SRK Tele). Jednak z uwagi na to, że została opracowana przez Stowarzyszenie Budowniczych Telekomunikacji w latach 2014 ‒ 2015, wymaga pilnej aktualizacji, o czym była mowa podczas ostatniej konferencji EduMixer. Rama miała także swoje pilotażowe wdrożenia w obszarze zarządzania kompetencjami w wybranych przedsiębiorstwach telekomunikacyjnych w Polsce (Polkomtel, TK Telekom oraz EmiTel), a także na Politechnice Łódzkiej, na Wydziale Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki, na studiach I stopnia kierunku Elektronika i telekomunikacja. Ich realizatorem było też Stowarzyszenie Budowniczych Telekomunikacji.

Według przygotowanego na zlecenie Rady raportu, obejmującego analizę i rekomendacje dotyczące aktualizacji Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla sektora telekomunikacyjnego wynika, że przede wszystkim należy rozszerzyć zakres merytoryczny SRK Tele o kwalifikacje stricte telekomunikacyjne.

We wskazanych w Ramie profilach kompetencyjnych brakuje bowiem zapisów odnoszących się wprost do kompetencji typowych dla telekomunikacji, np. technologii branżowych, w szczególności tych najnowszych i najbardziej perspektywicznych, technologii do projektowania systemów telekomunikacyjnych, zagadnień związanych z Internetem Rzeczy, wykorzystaniem rozwiązań chmurowych, a także kompetencji z zakresu programowania, tworzenia baz danych, tworzenia dokumentacji technicznych, znajomości metodyk zwinnych (agile, scrum) itp.

Ponadto, zdaniem autorów raportu, należy usunąć występujące w tekście SRK Tele różnego rodzaju drobne błędy, np.: błędnie przypisany poziom PRK; jednakowe opisy na różnych poziomach SRK; zapisy zawierające się w zapisach z innego poziomu; zapisy zbyt ogólne, niewskazujące na złożoność kompetencji, przez co nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie poziomu PRK; zapisy bardzo rozbudowane, zawierające opis wielu kompetencji z różnych poziomów, przez co nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie poziomu PRK; zapisy niestanowiące opisu kompetencji, niesformułowane językiem efektów uczenia się czy zapisy błędnie przyporządkowane do kategorii: wiedza, umiejętności lub kompetencje społeczne.

Analiza SRK Tele wykazała zatem, że w obecnym kształcie dokument ten wymaga zmian i uzupełnień, by dostosować go do obecnych potrzeb rynku oraz najnowszych technologii telekomunikacyjnych. Dlatego też w raporcie zaproponowano następujące warianty postępowania w zakresie aktualizacji Ramy. Po pierwsze, opracowanie niezależnej SRK Tele, obejmującej pełen zakres kompetencji. Po drugie, opracowanie wyspecjalizowanej SRK Tele, obejmującej wąski zakres kompetencji specyficznych. Po trzecie, opracowanie SRK wspólnej dla obszaru ICT z wyodrębnionymi podramami.

Jednak w ramach eksperckiego zespołu roboczego, działającego w strukturach Rady, biorąc pod uwagę wady i zalety wszystkich trzech wariantów przedstawionych w raporcie końcowym z analizy SRK Tele, zaproponowano wybór wariantu pośredniego, tzn. uzupełnienie obecnej SRK Tele o kompetencje specyficzne dla sektora telekomunikacji, ewentualnie w formie podramy, nie tworząc jednak oddzielnego dokumentu. Pozwoli to na uniknięcie wad każdego z trzech powyższych wariantów, a skupienie się na ich zaletach.

Instytut Badań Edukacyjnych prowadzi obecnie konsultacje wstępne przed rozpoczęciem prac nad aktualizacją SRK Tele.

Sektorowa Rama Kwalifikacji dla sektora telekomunikacyjnego to istotne narzędzie na rynku pracy i edukacji. Pomaga standaryzować kwalifikacje zawodowe, dostosować ofertę edukacyjną do potrzeb rynku pracy, ułatwia mobilność zawodową i poprawia jakość edukacji i szkoleń zawodowych w branży. Dzięki SRK Tele zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mogą lepiej zarządzać ścieżkami kariery i kształcenia.

Publikacja dotyczy projektu „Utworzenie i funkcjonowanie Sektorowej Rady ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Sektorowa Rada ds. Kompetencji Telekomunikacja i Cyberbezpieczeństwo prowadzona jest przez partnerstwo Polskie Towarzystwo Informatyczne oraz Polską Izbę Informatyki i Telekomunikacji w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Partnerzy projektu