Jak sztuczna inteligencja zmieni kompetencje pracowników w sektorze IT?

Dziś już nikt nie ma wątpliwości, że sztuczna inteligencja (AI) znacząco wpłynie na rynek pracy, a zwłaszcza na przyszłe kompetencje pracowników. Dotyczy to przede wszystkim sektora informatyki, który niejako z definicji, będąc dostawcą nowoczesnych technologii, musi jako pierwszy zmierzyć się z tym problemem. W jakim więc kierunku pójdą zmiany?

Jakich kompetencji poszukuje sektor IT?

Sektorowa Rada ds. Kompetencji – Informatyka niedawno opublikowała raport „Wpływ trendów rozwojowych nowych technologii na potrzeby kompetencyjne sektora IT, w szczególności sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego w zakresie tworzenia oprogramowania”. Wynika z niego przede wszystkim to, że w związku z rozwojem sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego pracownicy w firmach informatycznych będą musieli zdobyć nowe kompetencje i kwalifikacje. Tak twierdzi 85% ankietowanych. Według badania, że automatyzacja procesów biznesowych przełoży się na znaczny wzrost zapotrzebowania na nowe kompetencje – 72% wskazań. Dodatkowo, ponad 75% zgadza się, że istnieje dużo możliwości transformacji obecnie dostępnych na rynku kompetencji, ale i tak nie zapełnią one wszystkich obszarów. Jedynie 20% respondentów twierdzi, że kompetencje obecnie dostępne na rynku są wystarczające.

Jeśli chodzi o konkretne kompetencje, które staną się wkrótce potrzebne w związku z wdrażaniem rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe, badani najczęściej wskazywali machine learning (ML, 68%), python (61%) oraz doświadczenie w pracy z bibliotekami data science i sztucznej inteligencji (56%). Jako „inne” wymieniali znajomość zwłaszcza: Tensorflow, Keras, JavaScript, CI/CD, a także umiejętność aplikowania istniejących modeli i trenowania ich na danych specyficznych dla danej domeny, np. używanie modeli z ML z HuggingFace, umiejętność budowania promptów, oceny jakości odpowiedzi oraz umiejętności związane z utrzymaniem aplikacji.

Kompetencje potrzebne w związku z wdrażaniem rozwiązań wykorzystujących AI i ML w tworzeniu, testowaniu, wdrażaniu i stosowaniu oprogramowania

Aż 65% badanych, w tym 80% menadżerów z sektora IT, jest zdania, że w związku z wdrożeniem rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję dotychczas obecne na rynku kompetencje nie stracą na znaczeniu, a jedynie zmieni się zakres ich stosowania.

Natomiast z również tegorocznego raportu „Wpływ skutków pandemii koronawirusa na potrzeby kompetencyjne sektora Informatyka w konsekwencji rozwoju zastosowań technologii cyfrowych oraz kształtowania się nowego modelu pracy” wynika, że najważniejszym rynkowo trendem, który będzie miał największy wpływ na przyszły rynek pracy, będzie bezpieczeństwo cyfrowe (73% wskazań). Ponad połowa badanych uznaje też za kluczowy trend rozwój sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego, a także pracę zdalną (po 63%) oraz cloud computing/przetwarzanie brzegowe (56%). Niemal połowa respondentów jako ważny trend wskazuje również Big Data/Data Science (44%). Blisko co trzecia firma dostrzega istotność Internetu Rzeczy czy autonomicznych przedmiotów oraz User Experience Design (po 27%). Inne trendy zauważone przez szefów firm z sektora IT to: Przemysł 4.0/Gospodarka 4.0 (24% wskazań), wirtualizacja i Gig economy (po 19%) czy Metaverse, który cieszył się dużym zainteresowaniem podczas pandemii, został wskazany jako znaczący dla rynku przez zaledwie 9% badanych. W odpowiedziach inne zostały wskazane konteneryzacja, automatyzacja oraz integracja.

Trendy, które będą miały największe znaczenie dla rynku pracy w warunkach postpandemicznych

Trendy postpandemiczne mogą również wpływać na rozwój firm, stanowiąc impuls do rozwoju. Respondenci pozytywnie oceniają wpływ rozwoju sztucznej inteligencji (68%), automatyzację i robotyzację (65%) oraz mobilność pracowników, wynikającą między innymi z możliwość pracy zdalnej (65%). Analiza efektywności pracy (monitoring) ma nieco mniejszy wpływ na tempo rozwoju, jednak wciąż jest on pozytywny (48%).

Kluczowe kompetencje w branży IT

Z raportu podsumowującego II edycję badania Branżowego Bilansu Kapitału Ludzkiego w sektorze IT, przeprowadzonego w latach 2020–2021, „Branża IT w dobie pandemii. Analiza sytuacji pracodawców, kluczowych trendów rozwojowych i zapotrzebowania na kompetencje”, opracowanego przez Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego wynika, że trudność pozyskania na rynku znacznej liczby kluczowych kompetencji jest oceniana przez pracodawców niżej niż w 2018 r. Największy spadek ocen dotyczących trudności pozyskania zanotowano w przypadku kompetencji związanych z funkcjonowaniem w zespole i organizacji. Spadła też ocena trudności znalezienia pracowników o podstawowych kompetencjach technologicznych, w tym znających technologie chmurowe, języki programowania czy technologię charakterystyczną dla produktu.

Wśród kompetencji transferowalnych (o uniwersalnym charakterze) przedsiębiorcy wskazali przede wszystkim na te, które są bezpośrednio związane z wytwarzaniem i utrzymaniem rozwiązań technologicznych. Kluczowa okazała się w tym przypadku zarówno wiedza teoretyczna pracowników, jak i umiejętności praktyczne związane z pisaniem kodu i znajomością języków programowania. Niestety są to również kompetencje stosunkowo trudne do pozyskania na rynku. Łatwiej dostępne są kompetencje dotyczące bezpośredniej współpracy z innymi uczestnikami procesów. Poza nimi wymieniono również kompetencje związane z odnajdywaniem się w rzeczywistości zawodowej, charakterystycznej dla branży.

Kolejną grupą kompetencji o dużym znaczeniu dla pracodawców i mniejszej dostępności na rynku są kompetencje biznesowe. Są to umiejętności pozwalające na skuteczną współpracę z klientem i monitorowanie jego potrzeb. Podobnie ocenione zostały kompetencje związane z samodzielnością i wysoką motywacją pracownika.

Jak zdobywać nowe kompetencje?

Ankietowani pracodawcy zostali również zapytani o to, jakich sposobów przygotowania i kształcenia oraz rozwoju kompetencji i kwalifikacji w obszarze sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego oczekują?

Menadżerowie, którzy uczestniczyli w badaniu, wskazali przede wszystkim na możliwość brania udziału w specjalistycznych kursach – tę odpowiedź podało 78% badanych, a także na konieczność szybkiego wprowadzania zmian w programach nauczania publicznych jednostek edukacyjnych (61% wskazań) oraz możliwość współfinansowanie kształcenia z funduszy publicznych (41% odpowiedzi).

Ponadto z raportu wynika, że istotna jest również przynależność do społeczności w celu wymiany doświadczeń i dzielenia się wiedzą, korzystania z internetowych baz wiedzy, łatwego dostępu do narzędzi wprowadzających w tematykę oraz do danych, na których można testować rozwiązania uczenia maszynowego.

Z kolei w badaniach dotyczących wpływu pandemii i jej skutków na potrzeby kompetencyjne w sektorze IT prawie wszystkie firmy z sektora IT (po 98% odpowiedzi) deklarowały, że pozyskują potrzebne im kompetencje poprzez utrzymanie, szkolenie i przekwalifikowanie własnych pracowników. Dla 42% uczestników pierwszej edycji i 47% uczestników drugiej edycji sposobem na zdobycie potrzebnych kompetencji było również pozyskanie doświadczonych specjalistów z rynku pracy. 42% respondentów pierwszej ankiety i 42% drugiej twierdziło, że pozyskuje potrzebne kadry poprzez zatrudnianie młodych specjalistów i wyszkolenie ich u siebie. W obu edycjach po 25% firm z sektora IT deklarowało korzystanie przy pozyskiwaniu potrzebnych specjalistów ze współpracy ze szkołami i uczelniami (staże, praktyki).

Co robi Rada w obszarze kompetencji?

Jednym z zadań Sektorowej Rady ds. Kompetencji – Informatyka jest pomoc w dostosowywaniu oferty edukacyjnej do obecnych i przyszłych wymagań rynku pracy w sektorze, np. poprzez rekomendowanie konkretnych rozwiązań legislacyjnych, inicjowanie współpracy w zakresie porozumień edukacji z przedsiębiorcami, przekazywanie informacji nt. zapotrzebowania na określone kompetencje m.in. do agencji zatrudnienia i urzędów pracy, a także wydawanie rekomendacji dotyczących zapotrzebowania na kompetencje w sektorze.

Sektorowa Rada ds. Kompetencji – Informatyka prowadzona jest przez partnerstwo Polskie Towarzystwo Informatyczne i Polską Izbę Informatyki i Telekomunikacji w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Publikacja w ramach projektu „Utworzenie i funkcjonowanie Rady ds. Kompetencji Sektora IT” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój.

Partnerzy projektu